Hoofdpijnonderzoek

Migraine is een veelvoorkomende hersenziekte die gekenmerkt wordt door een aanvalsgewijs optredende stoornis van bepaalde delen van de hersenen. Secundair treden er ook veranderingen op in de bloedvaten in de hersenvliezen rondom de hersenen.

Migraine gaat meestal gepaard met aanvallen van heftige, bonzende hoofdpijn en begeleidende verschijnselen zoals misselijkheid, braken en/of overgevoeligheid voor licht, geluid en geuren. Migraine is dus meer dan hoofdpijn alleen. Dergelijke aanvallen worden migraine zonder aura genoemd.

Bij een op de drie migrainepatiënten kunnen aanvallen voorafgegaan worden door neurologische auraverschijnselen die meestal 5 tot 60 minuten duren. Meestal gaat het om verschijnselen in het gezichtsveld, zoals schitteringen, flikkeringen of uitval van een deel van het gezichtsveld met gedeeltelijke blindheid. Soms zijn er daarbij ook andere neurologische verschijnselen, zoals tintelingen, doofheid of krachtsverlies aan één kant van het lichaam of in één ledemaat, of moeite met het vinden van woorden. Dergelijke aanvallen worden migraine met aura genoemd.

Vaak staat de hoofdpijn bij een migraine met aura-aanval veel minder op de voorgrond of treedt hij in het geheel niet op. Mensen kunnen tijdens hun leven wisselen van type aanval (met of zonder aura).

De hoofdpijnfase van een aanval kan enkele uren tot 3 drie dagen duren; bij de helft van de patiënten tussen de 1 en 3 dagen. Bij kinderen duren aanvallen vaak korter, meestal slechts enkele uren, en staan klachten van het maagdarmstelsel zoals buikpijn en diarree, vaak op de voorgrond.
De aanvalsfrequentie wisselt sterk tussen patiënten van slechts één keer per jaar bij de ene patiënt tot meerdere keren per week bij de andere. De helft van de migrainepatiënten heeft twee of meer aanvallen per maand. De aanvalsfrequentie kan ook sterk gedurende het leven variëren, bij vrouwen vaak gekoppeld aan periodes met belangrijke hormonale schommelingen zoals pubertijd, zwangerschap en overgang.

Migraine kan op elke leeftijd voorkomen, van heel jong tot heel oud. Het is na spanningshoofdpijn de meest voorkomende oorzaak van hoofdpijn. De combinatie van beide vormen van hoofdpijn komt ook vaak voor.

In Nederland hebben naar schatting zo’n 2 miljoen mensen regelmatig last van migraine, 1 op de 7 vrouwen en 1 op de 17 mannen; iedere dag ongeveer 70.000. In totaal heeft 33% van de Nederlandse vrouwen en 13% van de mannen ooit gedurende minimaal een periode last van migraineaanvallen. Migraine treft met name de beroepsbevolking: mensen tussen 15 en 55 jaar.

Er moet onderscheid gemaakt worden tussen de oorzaak voor de ziekte migraine, dat wil zeggen waarom iemand regelmatig last heeft van migraineaanvallen, en de mechanismen en uitlokkende factoren voor de migraineaanval zelf. De precieze oorzaak van de ziekte migraine is onbekend. Erfelijke aanleg speelt in ieder geval een belangrijke rol. Deze erfelijke aanleg zorgt ervoor dat de drempel voor bepaalde migraineprikkels verlaagd is en aanvallen makkelijker kunnen optreden.

De hoogte van de drempel kan ook beïnvloed worden door verschillende factoren, waaronder schommelingen in vrouwelijke geslachtshormonen. Migraine begint bij vrouwen vaak tijdens de pubertijd rondom de eerste menstruatie. Opvallend veel vrouwen krijgen bij elke menstruatie een aanval, zijn tijdens de laatste 6 maanden van de zwangerschap en het geven van borstvoeding tijdelijk aanvalsvrij, hebben tijdens de overgang heel veel last van aanvallen en worden uiteindelijk na de overgang weer geheel aanvalsvrij. Bij sommige vrouwen komen migraineaanvallen juist alleen voor tijdens zwangerschappen. Ook de pil kan veranderingen geven in het aanvalspatroon: bij sommige vrouwen beginnen de aanvallen dan juist terwijl bij sommige andere vrouwen de aanvallen juist verdwijnen.

Naast hormonale schommelingen kunnen ziektes, vermoeidheid en andere veranderingen de prikkeldrempel, en daarmee het krijgen van aanvallen beïnvloeden.

Clusterhoofdpijn is een relatief zeldzame, aanvalsgewijze hoofdpijnaandoening. De aanvallen bestaan uit strikt eenzijdige, zeer hevige, borende of stekende pijn, rondom of achter een oog. Tijdens een aanval zijn er vaak ‘autonome’ verschijnselen aan de kant van de pijn zoals een tranend oog, een rood oog, een verstopte neus of loopneus, een verkleinde pupil of hangend ooglid (syndroom van Horner). Vaak is er ook een hevige bewegingsdrang. De aanvallen duren tussen de 15 tot 180 minuten en komen opvallend vaak ‘s nachts voor. Vaak komen de aanvallen in ‘clusters’ van weken tot maanden waarbij er 1-8 aanvallen per dag kunnen zijn. Tussen deze clusterperiodes door is er vaak een periode van aanvalsvrijheid van maanden tot jaren.

Clusterhoofdpijn is een relatief zeldzame aanvalsgewijze hoofdpijnaandoening met een prevalentie van ongeveer 0,1%. Dit betekent dat ongeveer 1 op de 1000 mensen in Nederland clusterhoofdpijn heeft. Clusterhoofdpijn komt in tegenstelling tot migraine vaker voor bij mannen dan bij vrouwen met een man:vrouw verhouding van 2-3:1. De ziekte wordt echter vaak gemist bij vrouwen, omdat er ten onrechte aan migraine wordt gedacht.

Over het algemeen treden de eerste aanvallen van clusterhoofdpijn op tussen het 20e en 40e levensjaar, maar clusterhoofdpijn kan ook al op jongere leeftijd beginnen. Sommige mensen hebben hierbij ook nog last van migraineaanvallen, wat de diagnose en behandeling niet vereenvoudigt.

De International Headache Society (IHS) heeft de volgende criteria opgesteld voor clusterhoofdpijn die wereldwijd gebruikt worden (de ICHD-3 criteria).

A.       Minimaal vijf aanvallen die aan criteria B-D voldoen

B.       Ernstige of zeer ernstige eenzijdige pijn rondom het oog gedurende 15-180 minuten (onbehandeld)

C.       Eén of beide van de volgende

a.        Tenminste 1 van de volgende symptomen aan dezelfde kant als de hoofdpijn

– rood en/of tranend oog

– verstopte en/of loopneus

– zwelling rondom het oog

– zweten van het voorhoofd en gelaat

– kleine pupil en/of hangend ooglid

b.        Rusteloosheid of agitatie

D.       Aanvalsfrequentie tussen één aanval per twee dagen tot 8 aanvallen per dag

E.        Niet beter beschreven door een andere ICHD-3-diagnose